Kogo w zakładzie obowiązuje szkolenie w zakresie BHP?

Kogo w zakładzie obowiązuje szkolenie w zakresie BHP? Odpowiedź zwykle brzmi – każdą osobę, którą dopuszczasz do pracy i która może mieć kontakt z zagrożeniami w Twojej organizacji. Zostań ze mną, bo przełożę przepisy na prostą checklistę, którą realnie da się wdrożyć bez domysłów. Pomogę Ci uniknąć sytuacji, w której ktoś zaczyna pracę bez instruktażu, a Ty zostajesz z ryzykiem wypadku i problemem podczas kontroli. Pokażę Ci też wyjątki oraz praktyczne scenariusze, bo w BHP najczęściej mylą się detale.

Najważniejsze informacje z tego artykułu:

• szkolenie wstępne BHP musisz zapewnić przed dopuszczeniem do pracy, a obejmuje instruktaż ogólny i stanowiskowy;
• szkolenie okresowe BHP obejmuje m.in. pracodawcę, osoby kierujące pracownikami i większość grup pracowniczych, z terminami zależnymi od stanowiska;
• praktykanci, uczniowie i studenci praktyk także podlegają szkoleniu wstępnemu, jeśli wykonują zadania w zakładzie;
• pracownicy na kilku stanowiskach wymagają instruktażu stanowiskowego dla każdego stanowiska;
• szkolenia realizujesz w czasie pracy i na koszt pracodawcy, a potwierdzenia trzymasz w dokumentacji.

Kogo w zakładzie obowiązuje szkolenie w zakresie BHP?

Szkolenie w zakresie BHP obowiązuje przede wszystkim pracodawcę zatrudniającego pracowników, osoby kierujące pracownikami oraz pracowników dopuszczanych do pracy, a także praktykantów, uczniów i studentów praktyk, jeśli wykonują zadania na terenie zakładu.

Jeśli dopuszczasz człowieka do pracy, to Ty odpowiadasz za to, żeby znał zasady bezpiecznego wykonywania zadań na konkretnym stanowisku. Tak wynika z Kodeksu pracy i przepisów wykonawczych dotyczących szkolenia BHP w Polsce.

W praktyce najpierw patrzę na to, czy dana osoba jest „pracownikiem” w rozumieniu Kodeksu pracy, a potem na realne narażenia oraz organizację pracy w zakładzie.

Od kilkunastu lat wdrażam procedury BHP w firmach usługowych i produkcyjnych, więc wiem, że najwięcej błędów bierze się z prostego założenia – „to tylko biuro” albo „to tylko praktykant”. Kontrola lub wypadek szybko weryfikują takie podejście.

Kogo obejmuje szkolenie wstępne BHP?

Szkolenie wstępne BHP obejmuje każdego nowo zatrudnianego pracownika przed dopuszczeniem do pracy, a także osoby przyjmowane na praktyki, staże i przygotowanie zawodowe, jeżeli będą wykonywać zadania w zakładzie.

Wstępne szkolenie BHP dzielę zawsze na dwie części – instruktaż ogólny oraz instruktaż stanowiskowy. Potem dopiero dopuszczam do pracy, bo dopuszczenie „na próbę” to proszenie się o kłopoty.

Kogo obejmuje szkolenie okresowe BHP?

Szkolenie okresowe BHP obejmuje pracodawcę zatrudniającego pracowników, osoby kierujące pracownikami oraz większość grup pracowników, a częstotliwość zależy od stanowiska i warunków pracy.

W szkoleniu okresowym chodzi o odświeżenie wiedzy, zmianę procedur i omówienie ryzyk, które realnie występują u Ciebie, a nie o „papier do teczki”. Dlatego w firmach, które prowadzę procesowo, łączę szkolenia z aktualizacją oceny ryzyka na stanowisku i wnioskami z incydentów.

Czy są osoby zwolnione z obowiązku szkolenia BHP?

Tak, występują wyjątki, ale dotyczą konkretnych sytuacji – np. jednoosobowa działalność bez pracowników nie realizuje szkoleń jak pracodawca zatrudniający, a część pracowników administracyjno-biurowych może nie podlegać szkoleniu okresowemu przy niskiej kategorii ryzyka działalności.

Nie stosuję „hurtowych zwolnień”, bo każdy przypadek trzeba spiąć z dokumentami i realnymi narażeniami. Jeśli masz w biurze czynniki uciążliwe, jeździsz w delegacje, obsługujesz magazyn lub archiwum, temat wygląda inaczej niż przy pracy wyłącznie przy komputerze.

Wskazówka: zanim uznasz, że ktoś nie musi mieć okresowego BHP, sprawdź kategorię ryzyka przeważającej działalności i porównaj ją z zakresem zadań danej osoby w praktyce.

Jakie rodzaje szkoleń BHP spotkasz w zakładzie?

W zakładzie spotkasz szkolenie wstępne BHP oraz szkolenie okresowe BHP, a szkolenie wstępne składa się z instruktażu ogólnego i instruktażu stanowiskowego.

Te dwa „tryby” wystarczają, żeby poukładać większość przypadków. Potem doprecyzowujesz formę i program do grupy stanowisk, bo inaczej szkolisz brygadzistę, inaczej konstruktora, a inaczej operatora wózka.

Co obejmuje instruktaż ogólny?

Instruktaż ogólny obejmuje podstawowe przepisy BHP, zasady poruszania się po terenie zakładu, regulamin zakładu, informacje o ochronie przeciwpożarowej oraz elementy instruktażu udzielania pierwszej pomocy.

Ten etap ma dać pracownikowi orientację – co wolno, czego nie wolno i gdzie szukać pomocy, gdy coś się dzieje. Jeśli masz procedury ewakuacji, wyznaczone osoby do pierwszej pomocy, punkty ppoż. albo strefy niebezpieczne, pokazujesz je wprost, a nie „na slajdzie”.

Co obejmuje instruktaż stanowiskowy?

Instruktaż stanowiskowy obejmuje zasady bezpiecznej pracy na konkretnym stanowisku, obsługę maszyn lub narzędzi, stosowanie środków ochrony oraz omówienie oceny ryzyka na stanowisku i czynników szkodliwych, uciążliwych lub niebezpiecznych.

Tu zawsze schodzę na poziom szczegółu – jak podnosisz ładunki, jak pracujesz na drabinie, jak czytasz karty charakterystyki, jak reagujesz na awarię. Właśnie w tym miejscu najłatwiej powiązać szkolenie z realnym stanowiskiem, a nie z „uniwersalnym BHP”.

Kiedy musisz zrobić szkolenie wstępne BHP i na jakich zasadach?

Szkolenie wstępne BHP musisz zrobić przed dopuszczeniem do pracy, w czasie pracy i na koszt pracodawcy, a pracownik powinien je odbyć faktycznie w pierwszym dniu pracy.

Nie puszczaj człowieka „na halę” lub „do biurka” zanim zakończy instruktaż stanowiskowy, bo wtedy ryzyko bierzesz na siebie. W praktyce planuję onboarding tak, żeby pierwsze godziny pracy obejmowały BHP, pokazanie dróg ewakuacyjnych i zasad zgłaszania zdarzeń.

Co z ponownym zatrudnieniem na tym samym stanowisku?

Szkolenia wstępnego nie musisz powtarzać, gdy pracownik wraca do Ciebie na to samo stanowisko, o ile warunki pracy i ryzyka się nie zmieniły.

Ja i tak sprawdzam, co zmieniło się w procesie, instrukcjach i wyposażeniu. Jeśli doszły nowe maszyny, substancje lub procedury, robię uzupełniający instruktaż stanowiskowy, bo to najbezpieczniejsze podejście.

Jak dokumentujesz szkolenie wstępne BHP?

Szkolenie wstępne BHP dokumentujesz na karcie szkolenia wstępnego, którą przechowujesz w aktach osobowych pracownika.

Karta szkolenia wstępnego ma pokazywać, że pracownik przeszedł oba elementy instruktażu i że konkretne osoby to potwierdziły. Jeśli prowadzisz dokumentację elektronicznie, zadbaj o zgodność z Twoimi zasadami obiegu dokumentów i dostępność podczas kontroli.

Kogo obejmują szkolenia okresowe BHP w zależności od stanowiska?

Szkolenia okresowe BHP obejmują różne grupy stanowisk – pracodawcę, osoby kierujące pracownikami, stanowiska robotnicze, inżynieryjno-techniczne, administracyjno-biurowe, służbę BHP oraz osoby wykonujące zadania służby BHP.

Najprościej jest przypisać ludzi do grup szkoleniowych i pilnować terminów w jednej tabeli. Poniżej daję Ci skrót, którego używam przy porządkowaniu teczek i harmonogramów.

Najczęstsze grupy objęte okresowym BHP:

• pracodawca zatrudniający pracowników;
• osoby kierujące pracownikami – kierownicy, mistrzowie, brygadziści;
• pracownicy na stanowiskach robotniczych;
• pracownicy inżynieryjno-techniczni – np. technolodzy, organizatorzy produkcji, projektanci, konstruktorzy;
• pracownicy służby BHP i osoby wykonujące zadania tej służby;
• pracownicy administracyjno-biurowi – z uwzględnieniem wyjątków związanych z kategorią ryzyka.

Kiedy musisz zrobić pierwsze szkolenie okresowe po zatrudnieniu?

Pierwsze szkolenie okresowe robisz najpóźniej w ciągu 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy, a dla osób kierujących pracownikami termin wynosi do 6 miesięcy.

Ten termin łatwo przeoczyć, bo onboarding kończy się wstępnym BHP, a potem „życie wciąga”. Dlatego ustawiam przypomnienia już w dniu podpisania umowy i spinam je z kalendarzem HR.

Jak często powtarzasz szkolenie okresowe BHP?

Szkolenie okresowe BHP powtarzasz cyklicznie, a częstotliwość zależy od grupy stanowisk i ryzyk na stanowisku.

Jeśli chcesz sprawdzić interwały w jednym miejscu, zajrzyj tutaj – Co ile lat szkolenie BHP? W praktyce i tak łączę terminy z oceną ryzyka oraz zmianami w procesach, bo wtedy szkolenie ma sens operacyjny.

Jak traktować praktykantów, uczniów i studentów praktyk w kontekście BHP?

Praktykanci, uczniowie i studenci praktyk podlegają szkoleniu wstępnemu BHP, jeśli wykonują zadania w zakładzie lub przebywają w strefach pracy.

Nie zakładaj, że szkoła lub uczelnia „załatwia BHP”, bo Ty odpowiadasz za warunki na Twoim terenie. W moich projektach zawsze robię dla praktykantów skrócony, ale konkretny instruktaż ogólny oraz stanowiskowy pod to, co realnie będą robić.

Co z pracownikami wykonującymi pracę na kilku stanowiskach?

Pracownicy wykonujący pracę na kilku stanowiskach muszą przejść instruktaż stanowiskowy dla każdego stanowiska, na którym realnie pracują.

To dotyczy też sytuacji, gdy ktoś „pomaga na magazynie raz w tygodniu” albo przechodzi z produkcji do utrzymania ruchu. Ryzyka się zmieniają. Wraz z nimi powinny iść instrukcje, środki ochrony oraz potwierdzenia w dokumentacji.

Co robię krok po kroku, gdy ktoś ma kilka stanowisk:

• spisuję wszystkie stanowiska, na których dana osoba pracuje choćby sporadycznie;
• weryfikuję ocenę ryzyka na każdym z tych stanowisk i dopasowuję środki ochrony;
• prowadzę instruktaż stanowiskowy osobno dla każdego stanowiska, z pokazem praktycznym;
• zbieram podpisy potwierdzające zapoznanie się z instruktażem;
• ustawiam terminy szkoleń okresowych według grupy stanowisk o wyższym poziomie ryzyka.

Kiedy pracodawca i osoby kierujące pracownikami muszą mieć szkolenie BHP?

Pracodawca zatrudniający co najmniej jednego pracownika oraz osoby kierujące pracownikami muszą odbyć szkolenie okresowe przeznaczone dla tej grupy, a pierwsze z nich wykonują w wymaganym terminie po objęciu roli.

Jeśli zarządzasz ludźmi, to odpowiadasz też za organizację pracy, polecenia i nadzór, więc musisz znać obowiązki z obszaru BHP. Dlatego program dla kadry kierowniczej obejmuje zwykle odpowiedzialność, ocenę ryzyka, organizację stanowisk, postępowanie powypadkowe i nadzór nad instruktażami.

W jednoosobowej działalności bez pracowników temat wygląda inaczej – przepisy o szkoleniach pracodawcy wiążą się z zatrudnianiem. Gdy zatrudnisz pierwszą osobę, wracasz do pełnego pakietu obowiązków.

Kto płaci za szkolenia BHP i kiedy się one odbywają?

Za szkolenia BHP płaci pracodawca, a szkolenia odbywają się w czasie pracy.

To nie jest „miły gest”, tylko zasada organizacyjna. W koszt szkolenia wliczam też czas pracownika, czas osoby prowadzącej instruktaż oraz przygotowanie stanowiska do pokazów, jeśli tego wymaga instruktaż stanowiskowy.

Jak szybko sprawdzić, czy w Twoim zakładzie wszystko się zgadza?

Najszybciej sprawdzisz to, robiąc krótką kontrolę – lista osób, przypisanie do grup szkoleniowych, weryfikacja dokumentów i terminów oraz dopasowanie instruktaży do realnych stanowisk.

Ja zaczynam od ludzi i zadań, dopiero potem porządkuję papiery, bo dokument ma odzwierciedlać rzeczywistość. Dzięki temu od razu widzę, gdzie ryzyko rośnie – np. ktoś „na zastępstwo” pracuje przy maszynie, a nie ma instruktażu stanowiskowego.

Wskazówka: jeśli nie masz jednego rejestru szkoleń, załóż prostą tabelę z kolumnami – osoba, stanowisko, data wstępnego, data okresowego, termin kolejnego, uwagi o wielu stanowiskach.

Podsumowanie

Kogo w zakładzie obowiązuje szkolenie w zakresie BHP? Najczęściej obejmuje ono pracodawcę zatrudniającego pracowników, osoby kierujące pracownikami, nowo zatrudnionych przed dopuszczeniem do pracy oraz praktykantów, uczniów i studentów praktyk, jeśli wykonują zadania w zakładzie. Wstępne BHP dzieli się na instruktaż ogólny i stanowiskowy, a okresowe szkolenia wracają cyklicznie zgodnie z grupą stanowisk i oceną ryzyka. Dopilnuj dokumentów, terminów i realnego dopasowania instruktażu do stanowiska.

Sprawdź dziś listę osób i stanowisk, a potem uzupełnij braki w szkoleniach, zanim problem pojawi się w najmniej wygodnym momencie.

FAQ

Q: Czy zleceniobiorca też musi mieć szkolenie BHP w zakładzie?

A: Zależy od zadań i ryzyk. Jeśli wykonuje pracę w Twoim środowisku pracy i ocena ryzyka tego wymaga, zapewnij instruktaż i ustal to w umowie.

Q: Czy można zrobić szkolenie BHP przed pierwszym dniem pracy?

A: Szkolenie wstępne powinno odbyć się przed dopuszczeniem do pracy, ale praktycznie planuj je na pierwszy dzień i w czasie pracy, na koszt pracodawcy.

Q: Czy szkolenie przeciwpożarowe i pierwsza pomoc zawsze wchodzą w BHP?

A: Zwykle omawia się je w instruktażu ogólnym. Zakres dopasuj do zakładu, dróg ewakuacji, zagrożeń i organizacji pierwszej pomocy na miejscu.